تبلیغات
سایت رسمی دکتر مهدی مطهرنیا ـ آینده پژوه اجتماعی - فرهنگی و ارتباطات سیاسی - تفکر ارزشی در خردگرایی سیاسی: ساحت اعتدال


Admin Logo
themebox Logo
!-- www.newseek.ir -->
تاریخ:سوم خرداد 93-09:33

تفکر ارزشی در خردگرایی سیاسی: ساحت اعتدال

همشهری دیپلماتیک شماره 82 مورخه خرداد 93 صفحه 181تا 183{نظریه پردازی}

در نوشتار شماره گذشته تحت عنوان "سیاست؛ استراتژی قدرت"، به رقابت به عنوانِ نشانگانِ هویت بخش نظم بین المللی پروا روا داشت. در بخشی از این نوشتار به تصویری از آینده اشاره داشت که در آن شاهد "قدرت دانش بنیاد و تک سرنشین"، خواهیم بود قدرتی که به مدد رسانه ها مرز های زبانی را خواهد گسست و اندیشه بشری را در پهنا، ژرفا و بلندای وجودی خود فزونی خواهد افزود. در این تصویر هر انسانی با در دست داشتن ابزار و فناوری های مدرن؛ موجودیتی سایبرنتیک خواهد یافت و به تنهایی یک قدرت واحد در جهان متکثر از قدرت خواهد بود. 

اگر بپذیریم که دنیای سیاست جغرافیای خردورزی های متوجه نیل به اهداف است؛ خواهیم پذیرفت که مدیریت رفتارها و کنش ها برای دستیابی به بیشترین میزان فایده ها؛ پارادایمی گریز ناپذیر و شکست گریز در این گستره ژرف است. انسان سیاسی، با وجود همه این تکثر ها و در هم تنیدگی ها، در اولین گام ها برای مدیریت رفتاری خود در ساحت سیاست، با دو نوع انتخاب رودررو خواهد بود. نخست انتخاب عقلایی معطوف به گزینه ها و دوم انتخاب عقلایی معطوف به ارزش ها.

تفکر ارزشی که رالف کینی با نگرش خلاقانه خود آن را در برابر تفکر گزینه ای قرار می دهد؛ سویه گیری شالوده شکنانه ای است. در اینجا تفکر ارزشی به معنای خلاقیت هدایت شده برای تصمیم گیری معنا می دهد. مبنای چنین خلاقیتی تبیین ارزش های مناسب در موقعیت تصمیم است. تفکر ارزشی و تفکر گزینه ای دو هدف متفاوت را دنبال می کنند و فرایندهای تفکری آن ها نیز با یکدیگر متفاوت است. فکر گزینه ای یعنی حل مسایل تصمیم، به گونه ای که تصمیم گیران در برابر چالش های فراروی خود؛ قبل از هر اقدامی بر گزینه ها تمرکز کرده و و مجموعه مناسبی از گزینه ها را به دست می آورند. آنگاه، با پایفشاری بر اهداف یا شاخص هایی برای سنجش گزینه ها، بهترین گزینه را از دیدگاه خود انتخاب می کنند. این شیوه از تصمیم سازی و تصمیم گیری از سویه سازی های منفعلانه در رنج است. این در حالی است که تفکر ارزشی شیوه ای برای شناسایی موقعیت های تصمیم مطلوب و سپس بهره برداری از منافع این موقعیت ها از طریق حل آن ها است ر هر موقعیتی برای تصمیم گیری در این نوع تفکر، ارزش ها اهمیت بنیادی دارند، و موضوعیت گزینه ها فقط به این خاطر است که ابزاری برای تحقق ارزش ها استند. این امر پذیرفتنی است که بین تبیین ارزش ها و ابداع گزینه ها ارتباطی گسترده و ژرف از تعامل، وجود دارد؛ اما، باید بر این اصل که :"نخست ارزش ها و سپس گزینه ها"، پای فشرد.

در تعریف سیاست بارها گفته و نوشته ام که سیاست توانایی ساماندهی و سازماندهی قدرت و نحوه اعمال آن است. در سیاست چه در گستره ملت دولت و چه در پهن دشت دولت کشور، مهم ترین ارزش قدرت و وجوه خردورزانه رفتاری و کنشی معطوف به آن است که در نهایت موجب نیل به بیشترین میزان اهداف با کمترین هزینه می شود. ارزش ها، نیروهای پیشران ذهنیت پذیرفته ای هستند که با هویتی معنادار و مثبت، بر افکار، رفتار و کنش های ما سایه یی قدرتمندانه می اندازند. پارادایم های انقلاب گریزی را در ذهنیت ما می پرورانند که نادیده انگاشتن آن ها را گناه می دانیم و در دیدداشت آن ها را بر خود مسلم می انگاریم. ارزش در این تصویر به بیان ساده، یعنی آنچه برای ما در حد تعریف انسانی از آدمیتمان برای ما مهم است. بدون عمل به ارزش هایی که پذیرفته ایم؛ دیگر ارزشی برای خود قائل نخواهیم بود.

در سیاست ارزش بنیادین قدرت است. سیاستی که موجب افزایش قدرت نشود؛ یک ضد سیاست است. نمی گویم به مثابه ماکیاولی تقوای سیاسی به معنایی که او در نظر داشت پیشه کنیم و بگوییم: "هدف وسیله را توجیه می کند". چون که در تعارض درونی با ارزش های فرهنگی، اخلاقی و مذهبی خود گرفتار می آییم و دچار خودمرگی ارزشی از طریق خودکشی سیاسی، می شویم. اما، می توانیم تفکر ارزشی را به خدمت بگیریم و با یک سویه گیری شالوده شکنانه به تصمیم سازی و تصمیم گیری در همین زمینه دست یابیم. تفکر ارزشی، شکاف میان تفکر خلاق ساختار نیافته و سیال و رویکردهای بسیار ساختاریافته به مسایل تصمیم را پر می کند.

بر اساس همین اصل، می توان گفت که گزاره: "هدف، وسیله مناسب و متناسب با خود را تولید می کند. یک گزاره ارزشی است که می تواند شکاف میان تفکر خلاق سازمان نیافته و سیال و رویکردهای بسیار ساختاریافته به مسایل تصمیم در دو طیف "ارزش گرای سنتی و "واقع گرای اخلاق گریز را پر نماید.

در این جا است که می توان گفت تفکر ارزشی، باید تلاش چشمگیری را برای تبیین ارزش ها هزینه نماید. در این نگرش، در تفکر ارزشی تبیین ارزش ها بر هر فعالیت دیگری مقدم است. اگر ارزش ها به خوبی تبیین نشوند و در پیش از هر اقدامی شفاف و گویا نگردند، ارزش ها جابه جا خواهند شد و ضد ارزش ها به جای ارزش ها حاکم خواهند گشت. این حاکمیت بسیار خطرناک است چرا که حاکم شدن ضد ارطش ها را به نام ارزش بر حوزه های مورد نظر به دنبال دارد و مبارزه با آن ها خطرناک است. این گونه از ارزش ها را می توان "ارزش های ناراست، یا کاذب" نامید. در ارزش پروری های راست یا صادقانه، ارزش های تبیین شده به روشنی برای شناسایی فرصت های تصمیم و ابداع یا آفرینش بهترین گزینه ها به کار می آیند نه برای به نمایش گذاشتن بهترین باورها.

در اینجا تشخیص مرز ظریف میان تصمیم گیری های ارزش مدارانه و تصمیم گیری های ارزش گریزانه، اهمیت کلیدی دارد. تفکر ارزشی نه تفکر باورگرای قدسی است؛ نه تفکر واقع گرای ماکیاولیستی است؛ بلکه، تفکری است که در مرز افراط و تفریط، اعتدال در تصمیم گیری را بر روی خط جهت گیری های ارزشی استقرار می بخشد. این جهت گیری ها؛ ولنگار و یا متصلب نیستند بلکه ارزش گرایانه و خلاق اند. انسداد گریز و در همان حال مرزبندی های عقلانی و اخلاقی را رعایت می کنند. دروغ نمی گویند ولی هر راستی را نیز به میان نمی آورند.

شناخت ارزش ها به عنوان پیشران های تصمیم، در موقعیت های متفاوت مشکل است. برخی از زمان ها می توانید ارزش های مربوط به تصمیم را حس کنید، ولی بیان آن ها برایتان مشکل است. یا در موقعیت های بسیار پیچیده گاه، اصلا نمی دانید چه می خواهید!!. بنابر این برای افزایش هرچه فزون تر احتمال برآورده شدن خواسته هاتان، دانستن آنچه می خواهید، بسیار مهم و شاید مهم ترین ارزشی باشد که نیازمند تعریف عملیاتی است.

ارزش ها یا خودآگاهانه اند یا در ناخودآگاه ما تعریف ناشده باقی مانده اند یا آن ها را حس می کنیم و نمی توانیم آن ها را تعریف کنیم. با تبیین همه ارزش ها در بستری از خلوص خردورزانه و شناخت عالمانه از بافت متن رفتاری و کنشی مورد هدف می توان ارزش های خود آگاه را بیان، ارزش های ناخود آگاه را ا به خود آگاه و آشکارا تبدیل و ارزش های پنهان در درون و نادیده از نگاه ها یا ناشناخته در ضمیر ها را به آشکاری کشاندو شفاف بیان کرد.

با این وصف از ارزش ها، ارزش ها می توانند نشان دهند که چه اطلاعاتی مهم هستند. چه اطلاعاتی را باید جمع آوری و انباشت. چه اطلاعاتی را باید برای قضاوت گزینه های موجود برای تصمیم، بر حسب تحقق ارزش ها مفید دانست. کاربردی کردن اطلاعات جمع آوری شده در نظام تفکر ارزشی به این معنا، تاکید دارد به این معنا، راهی به سمت ابداع گزینه های بهتر، یا انتخاب حردورزانه تر نه اعتقاد محورانه تر را باز می گشاید.

تفکر ارزش گرایانه ی خرد محورانه، نه باور گریز و باورباورانه ؛ که باور سنج است. باور ها ارزش ندارند بلکه این باورهایند که به محک ارزش ها سنجیده می شوند. این تلاش می تواند در تصمیم گیری دارای مزیت ارتباطی باشد به این معنا که به ایجاد زبان مشترکی منجر می شود که برای تحقق اهداف در هر زمینه ای وحدت عملیاتی ایجاد می نماید. هم بختی میان تصمیم گیرندگان در اولین گام، نیازمند هم فکری است؛ و هم زبانی ارزشی که به آن همدلی هم می توان گفت، مقدمه گریزناپذیر هم فکری است.

قضاوت های ارزشی تصمیم سازند. تصمیم گیرندگان در پرتو ایجاد زبان مشترک میان خود و تصمیم سازان و توده های مردمی که از تصمیم آن ها حمایت می کنند، به همپیوندی عملیاتی برای گزینش و اجرای قدرتمندانه تصمیم ها نایل نخواهند آمد.

از همین رو تفکر ارزشی مشارکت آفرین نیز هست. اگر ارزش هایتان خردوررزانه، مستدل، مستند، و مطلوب باشد، رقیب را نیز به مشارکت با شما فرا می خواند. سر میز مذاکره نشستن، با ارزش های با این اوصاف و در اندازه ممکن مطلوب، هنگام انتخاب گزینه های مشخص شما را در موقعیت برتر قرار خواهد داد. چرا که یا رقبا منصف خواهند بود و گزاره های ارزش محورانه شما را قبول خواهند کرد و یا با وجود تعارض ارزشی با شما، در برابر ارزش های مطرح با این ویژگی ها از سوی شما، در برابر شما با ضعف روبرو خواهند شد.

ارزش ها می توانند ریسمان محکمی برای اتصال هدفمند تصمیم گیری های متعدد و متنوع باشند. همه تصمیم ها را در پیوندی معنادار حول محور ارزش ها گرد آورند؛ و با یکدیگر سازگار سازند. این ارزش ها هستند که خواهند توانست تصمیم های مرتبط با هم را به نحوی با یکدیگر همنشین نمایند که در موفعیت های متفاوت، اهداف همگونی را دنبال کنند.

در بزنگاه های تاریک تصمیم سازی و تنگناهای سخت تصمیم گیری باید فرصت های نهفته در ارزش ها را برای تصمیم گیری نباید از نظر دور داشت. تکیه بر این ارزش که هیچ تهدیدی وجود ندارد؛ مگر آنکه ما خود توانایی تبدیل تهدید ها را به فرصت نداشته باشیم، می تواند گریزگاهی برای خروج از این تاریکی ها و تنگناها باشد.

این ارزش ها ارزش های استراتژیک اند. این ها نشان می دهند که فرصت های تصمیم بالقوه ثمر بخش را کِی و کجا می توان یافت. این ها هدف گذاری های استراتژیک را سهل می نمایند. وقتی بگوییم بالاترین مصلحت دینی ما تاکید بر منفعت ملی ما است؛ و ملیت مان را بر اساس درهم تنیدگی های ارزش های ملی و اسلامیان با عنوان اَولّیت ایرانیت و اُولَویت اسلامیت تعریف نماییم؛ و با "فرهنگ ایرانسلامی" و تاکید بر آن کدگزاری کنیم؛ خواهیم توانست اهداف استراتژیکی ترسیم نماییم که در طول سال های متمادی پابرجا بمانند.

در این جا آنچه بیش از هر چیز اهمیت حیاتی و نه حتا کلیدی؛ داراست ؛ درک عمیقی از ارزش ها است که نه بر تعصب جاهلانه استقرار یابد و نه بر تجدد فرومایه نگرانه تکیه کند. در آنِ همین زمان که مشغولِ نگارش این سطوربودم برای گریز از خستگی نگارش، برحسب اتفاق کتاب گرامیداشت دمکراسی اثر جان تیرمن را گشودم و این گفته جورج اورول را در زیرعنوانِ مقدمه اش دیدم که می گوید: "هنگامی که دروغ جهان را فراگرفته است، گفتن حقیقت دست کمی از انقلاب ندارد". در همین حال است که به یاد این جمله آلفرد نورث وایتهد نیز افتادم که سال ها پیش در کتاب دگرگونی اجتماعی رابرت اچ. لاور خواندم. او بر این باور بود که هرگونه اندیشه جدیدی برای نظم موجود خطرناک است. بر این نگرش اصرار دارد؛ نظمی هم که به نام ارزش به ضد ارزش ها می انجامد، هرگونه نظم ارزش مدارانه خردگرایانه را برای نظم متکی بر ارزش های ناراست و کاذب خویش خطرناک خواهد یافت.

ارزش ها پژواک بخش اصول ارزیابی پیامدهای بالفعل و بالقوه اقدام و عدم اقدام، و گزینه های پیشنهادی و تصمیم های متخذه هستند. طیف ارزش ها بسیار پرپهنا است و گستره ای از اصول اخلاقی تا رهنمودهایی برای رجحان گزینه ها نسبت به یکدیگر را شامل می شود. راه تعیین ارزش ها بدون عبور از تفکر ژرف اندیشانه و خردورزی عالمانه به ظاهرگرایی های فریبکارانه، رفتارهای متعصبانه، و کنش های تندروانه می انجامد.

در دنیای پیچیده امروز که به عصر دگرگونی های پرسرعت در دهلیزهای تودرتوی حیات آدمی، و عدم قطعیت های آشوبناک معروف است، دو دانش از اهمیتی کلیدی برخوردار است. نخست آینده پژوهی که باید از آن به عنوان دانشی فرارشته ای یاد کرد و دوم دانش تصمیم گیری است که با مقوله حساس "راه یابی" و پیامدهای آن سروکار دارد.

کارآمدی تصمیم ها در گرو آینده نگری های خردمندانه و ارزش محورانه برای دستیابی به بالاترین میزان بهروری کنش های سیاسی در نیل به اهداف تعریف شده ملی است. ترسیم آینده مطلوب در چارچوب ارزش های پذیرفته شده عقول فعال جامعه ملی، باید بر ارزش های واقعی و حقیقت ارزش ها متکی باشد. اما، مهم تر از آن توانایی و شایستگی در یافتن راههایی است که می توانند این آینده را به واقعیت تبدیل کنند. دستیابی به راه هایی که این واقعیت را تحقق می بخشند نیز در گرو تصمیم سازی و تصمیم گیری متکی بر تفکر ارزشی است. تفکر ارزشی یعنی شروع کردن با بهترین گزینه ها و کوشش برای به اجرا درآورن آن ها است.

ارزش ها اهداف اساسی را تعریف می کنند و این ارزش ها هستند که راه های برگزینش راه های رسیدن به این اهداف را نیز آشکار می سازند. نمی توان ارزش ها را بدون عبور از تونل اندیشه ورزی های ژرفانگرانه و آینده پویانه تعریف عملیاتی نمود. از طریق فهرست بندی و ساختاردهی به اهداف بنیادی، می توان به بینش های ارزشمند دست یافت. با استفاده از همین ساختاربندی ارزش های بنیادی است که می توان گزینه های مناسب را ابداع، و فرصت های تصمیم را شناسایی کرد. بدین ترتیب امکان ارزیابی نظام مند گزینه ها حتا بدون تحلیل کمّی فراهم آمده و سنجش میزان تحقق اهداف در گرو تعریف عملیاتی از ارزش ها و عمل ارزشی به آن ها در صحنه رفتار و کنش های اجرایی خواهد بود. امید دارم قدرت دانش بنیاد تک سرنشین آینده بر تفکر ارزشی در چنین معنایی از ارزش؛ متکی باشد. 




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 

نوع مطلب : یادداشت  مقالات 

What is limb lengthening surgery?
یازدهم شهریور 96 08:31
Thanks for your personal marvelous posting! I definitely
enjoyed reading it, you might be a great author.I will ensure that I bookmark your blog and will often come back in the
foreseeable future. I want to encourage yourself to continue your great job, have a nice day!
What causes painful Achilles tendon?
ششم مرداد 96 20:49
I do not even know how I ended up right here, but I thought this post was good.
I don't understand who you might be but certainly you're going
to a famous blogger when you are not already.
Cheers!
Can you increase your height by stretching?
ششم مرداد 96 07:13
Hi there just wanted to give you a quick heads up. The text in your content seem to be running off the screen in Safari.

I'm not sure if this is a formatting issue or something to
do with web browser compatibility but I thought I'd post to let you know.
The design look great though! Hope you get the issue solved soon. Thanks
How we can increase our height?
سی و یکم تیر 96 10:57
There is definately a lot to learn about this subject.

I really like all the points you have made.
BHW
بیست و پنجم فروردین 96 17:11
We are a group of volunteers and opening
a new scheme in our community. Your web site offered us with useful information to work
on. You've done a formidable activity and our whole
neighborhood will probably be grateful to you.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر